ANTIGONE — Một thiên bi kịch
BI KỊCH HY LẠP CỔ ĐẠI
ANTIGONE
TÁC GIẢ: SOPHOCLES (496?-406 TCN)
Bản dịch tiếng Việt của Phapxa Chan, dịch từ bản tiếng Anh của Dudley Fitts và Robert Fitzgerald.
Các nhân vật xuất hiện:
CÔNG CHÚA ANTIGONE
CÔNG CHÚA ISMENE
HOÀNG HẬU EURYDICE
VUA CREON
HOÀNG TỬ HAIMON
TIÊN TRI TEIRESIAS
LÍNH CANH
NGƯỜI TRUYỀN TIN
DÀN ĐỒNG CA
BỐI CẢNH: Trước Cung điện của Creon, Vua xứ Thebes. Một cửa đôi chính giữa và hai cửa hai bên. Sân khấu là lối vào kéo dài dẫn tới tiền sảnh, dưới ba bậc thang dẫn lên sân khấu là vị trí của dàn nhạc hoặc dàn đồng ca.
THỜI GIAN: Buổi bình minh sau ngày quân đội Argive đẩy lùi cuộc tấn công vào Thebes.
MỞ MÀN
[ANTIGONE và ISMENE đi vào từ cửa chính của Cung điện.]
ANTIGONE:
Ismene, em gái mến thương của ta, em có nghĩ rằng chúng ta đã phải chịu đựng đủ lời nguyền trên số phận Oedipus? Chị không thể hình dung nổi có nỗi buồn đau nào mà chúng ta chưa phải trải qua.Và bây giờ, em đã nghe người ta nói gì về sắc lệnh mới của Vua Creon dành cho chúng ta chưa?
ISMENE:
Em chẳng nghe thấy gì cả, em chỉ biết hai chị em ta vừa mất đi hai người anh trai. Ôi, một cái chết trùng, vỏn vẹn chỉ trong một giờ. Và em biết binh đoàn Argive mất dạng sau một đêm; ngoài ra, em chẳng biết gì nữa cả.
ANTIGONE:
Chị cũng nghĩ thế. Thế nên chị mới muốn em đến đây cùng với chị. Có việc chúng ta phải làm ngay.
ISMENE:
Sao chị nói năng lạ lùng thế?
ANTIGONE:
Ismene, em ơi:
Creon đã chôn cất Eteocles anh trai chúng ta với danh dự quân nhân, đã cho anh một đám tang của người lính, điều đó là đúng đắn. Nhưng còn Polyneices và quân đoàn của anh ấy, họ đã chiến đấu dũng cảm và chết thảm thương? Người ta bảo Creon đã thề rằng không ai được chôn cất anh ấy, không ai được tiếc thương anh ấy, và thân thể kia phải bị phơi ngoài cánh đồng, làm bữa tiệc ngon cho lũ ăn chim ăn thịt.
Đó là những gì họ nói, và Creon tốt lành của chúng ta sẽ đến đây cùng lời tuyên bố công khai và hình phạt, rằng chị sẽ phải bị ném đá đến chết ở giữa quảng trường. Chuyện là thế đấy, và giờ đây, em có thể chứng minh cho chị, em là người chị em máu mủ, hay là kẻ phản bội gia đình.
ISMENE:
Antigone, chị điên rồi! Em có thể làm được gì đây?
ANTIGONE:
Em phải quyết định có giúp chị hay không đã.
ISMENE:
Em chẳng hiểu chị nói gì cả. Em phải giúp chị thế nào đây?
ANTIGONE:
Ismene, chị sẽ đi chôn cất anh ấy. Em có đi cùng chị không?
ISMENE:
Chôn cất anh ấy ư! Chẳng phải chị vừa nói luật mới cấm điều đó.
ANTIGONE:
Anh ấy là anh trai chị. Và cũng là anh trai em.
ISMENE:
Nhưng hãy nghĩ về sự nguy hiểm đi! Hãy nghĩ xem Creon sẽ làm gì chúng ta!
ANTIGONE:
Creon chẳng thể ngăn cản được chị.
ISMENE:
Chị ơi!
Oedipus đã chết, người ta thù ghét ông vì những gì ông kiếm tìm đã được phơi bày ra ánh sáng. Đôi mắt ông đã bị hủy hoại bởi chính bàn tay ông. Và Iocaste cũng đã chết, bà tự trói mình trong những sợi thừng định mệnh; cùng lúc ông mất cả mẹ lẫn vợ mình. Và giờ đây, hai anh trai của chúng ta cũng không còn nữa; người này bị chết dưới thanh kiếm của người kia. Chỉ còn lại chúng ta.
Nhưng than ôi, Antigone, hãy nghĩ xem chuyện này còn kinh khủng hơn thay, cái chết của chúng ta là vì chống lại Creon và làm điều mà lão ta ngăn cấm! Chúng ta chỉ là đàn bà, chúng ta không thể nào chiến đấu được với đàn ông, Antigone! Luật lệ hà khắc, chúng ta phải cúi đầu thôi.
Em cầu xin Thần Chết hãy tha thứ cho em; nhưng em bất lực, em chỉ biết tuân phục trước cường quyền. Và em nghĩ cái việc nguy hiểm kia không thể nào không bị can thiệp.
ANTIGONE:
Nếu em đã nói thế, chị chẳng thể kéo em vào, ngay cả khi em xin được đi theo. Em đã có lựa chọn của mình, em hãy cứ làm những gì em muốn. Nhưng chị sẽ đi chôn cất anh ấy; nếu chị có phải chết, chị vẫn nói rằng đây là tội thiêng liêng. Chị sẽ nằm xuống và cùng anh đi vào cõi chết; và chị sẽ thiết thân với anh như anh từng thân thiết với chị. Đó là vì người chết chẳng phải vì người sống, người mang niềm ước mong trường cửu nhất: chúng ta được cùng chết đi mãi mãi…
Em có thể làm điều em muốn, bởi vì hẳn nhiên luật lệ của thần linh chẳng có nghĩa lí gì với em.
ISMENE:
Những điều đó hẳn quan trọng với em, nhưng em chẳng có chút sức lực nào mà hòng phá vỡ những luật lệ xây nên cho vì lợi ích toàn dân.
ANTIGONE:
Chị cho rằng đó chỉ là nguỵ biện mà thôi. Còn chị, chị vẫn sẽ đi chôn cất người anh yêu dấu của mình.
ISMENE:
Antigone, em khiếp hãi thay cho chị!
ANTIGONE:
Em không cần phải thế: Hãy cân nhắc cho chính em, sau tất cả.
ISMENE:
Nhưng không ai được nghe thấy chuyện này, chị không được kể cho ai! Em sẽ giữ bí mật, em xin hứa!
ANTIGONE:
Ôi kể đi! Hãy kể cho tất cả mọi người đi! Hãy nghĩ xem người ta sẽ oán ghét em nhường nào khi mọi chuyện vỡ lở, khi người ta biết em đã biết hết từ đầu!
ISMENE:
Thật điên rồ! Chị phải thấy khiếp đảm mới phải chứ.
ANTIGONE:
Có thể. Nhưng chị vẫn sẽ làm việc chị phải làm.
ISMENE:
Nhưng chị có thể làm được không chứ? Em bảo rằng chị chẳng thể.
ANTIGONE:
Chị sẽ làm được, chị sẽ làm đến sức cùng lực kiệt.
ISMENE:
Đừng gắng làm những điều bất khả.
ANTIGONE:
Đi đi, Ismene:
Trước khi ghét em, và người chết cũng thế, vì lời lẽ của em thật đáng ghét. Hãy cứ để chị thực hiện kế hoạch ngu ngốc của mình. Chị không sợ hiểm nguy; nếu nó có là cái chết, thì cũng không phải là chết tồi tệ nhất –– cái chết không một chút danh dự.
ISMENE:
Vậy chị hãy cứ đi và làm điều chị thấy buộc phải làm. Chị chẳng khôn ngoan, nhưng mãi là kẻ tận trung trong lòng những người yêu thương chị.
[Đi vào trong Cung điện. ANTIGONE rời đi, dàn đồng ca đi vào.]
KHÚC HÁT MỞ MÀN
ĐỒNG CA:
Bây giờ đây vệt gươm dài chói lọi [Khổ 1]
Của vầng dương rạng rỡ khắp Đông –– Tây
Xứ Thebes ta Bảy Cổng Thành kiên cố
Niềm vinh quang vừa chạm đến ngất ngây.
Hãy mở to, và không cần che đậy,
Con mắt ngày tráng lệ tựa vàng ròng!
Vượt suối Dirce điên cuồng, giục giã,
Cuộc hành quân của ánh sáng vô song.
Xốc thẳng tới tấm khiên trắng kẻ thù,
Khí phách đây làm chúng bay khiếp nhược
Chém phăng phăng những cái đầu bay ngược
Bằng nhát gươm của buổi sáng huy hoàng!
CHỦ XƯỚNG:
Polyneices người chỉ huy kiêu dũng,
Khích động chiến binh bằng hịch ngôn lồng lộng;
Khí phách anh đại bàng tung trời lớn
Tiếng sát thương rền phóng xuống đất thiêng.
Đôi cánh anh cản đường bay bão tuyết,
Đỉnh đầu anh mũ thống soái uy nghiêm.
ĐỒNG CA:
Chống trả bảy lộ quân chỉ trong vòng cái ngáp, [Hồi khúc 1]
Những ngọn thương đói khát trỗi trong đêm.
Kịp trước khi quai hàm anh vướng máu quân ta,
Và lửa dữ nuốt vòng hoa đỉnh tháp;
Bị đẩy lui, rồi khi anh quay lại, đây thành Thebes vĩ đại,
Chẳng kẻ nào được chết dễ dưới tay anh.
Hồng rực sau lưng, thần mãnh long gào tiếng chiến tranh.
CHỦ XƯỚNG:
Vì Thánh thần hẳn cực kì căm ghét
Những kẻ nào với miệng lưỡi khoe khoang;
Khi trông thấy nụ cười hoang dại chúng,
Nỗi ngông nghênh của giáp trụ bằng vàng;
Anh cau mày, mãnh lực tung nhắm thẳng
Kẻ đầu tiên trên thành quách chúng ta.
ĐỒNG CA:
Ta nghe thấy tiếng anh hô thắng cuộc [Khổ 2]
Bỗng biến thành lời gào rống đằng xa;
Anh ngã xuống trên tay giương bó đuốc,
Phẫn uất bừng, quân cùng tướng của ta.
Ôi cái chết trong nỗi vui bụi đất,
Dẫu kinh hoàng chiến địa quá xót xa!
CHỦ XƯỚNG:
Bảy chỉ huy trấn giữ bảy cổng thành
Đầu hàng trước bước oai phong thần thánh;
Phá vòng vây và đẩy lùi chiến tuyến,
Chỉ còn đây hai huynh đệ giao tranh.
Mặt đối mặt cơn thịnh nộ vô song,
Cả hai cùng giết người kia tàn nhẫn;
Phản chiếu nhau hai cái chết đau thương,
Kết thúc một cuộc trường chinh thù hận.
ĐỒNG CA:
Và giờ đây, trong bình minh đẹp tươi chiến thắng, [Hồi khúc 2]
Hãy để cho những cỗ xe thành Thebes hoan ca.
Và chúng ta, những trái tim vui sướng,
Nhảy múa mừng chinh chiến đã lùi xa.
Đền thờ ta lại vọng tiếng thánh ca,
Lời ngợi khen ngọt ngào nhất mực;
Và đêm dài điệp khúc mãi ngân nga.
CẢNH I
CHỦ XƯỚNG:
Nhưng giờ đây, vị vua mới quang lâm,
Vua xứ Thebes, Creon, con trai Menoikeus.
Trong bình minh hứa hẹn triều đại ông,
Có tiếp tục biết bao mâu thuẫn mới
Mà định mệnh đã dệt sẵn cho ông?
Ông có muốn ban bố những khuyên răn,
Hà cớ chi ông phát lời triệu tập
Các lão nhân có chịu lắng nghe chăng?
[CREON đi vào từ Cung điện, ông ấy nói với dàn đồng ca từ bậc thềm cao nhất:]
CREON:
Hỡi các quý ông: Ta vinh dự thông báo với các ông rằng, Con thuyền của Nhà nước chúng ta, dẫu gần đây có phải trải qua những cơn bão dông nhăm nhe phá hủy, cuối cùng cũng đã cập bến an toàn, dưới sự dẫn dắt của trí tuệ nhân từ các đấng linh thiêng. Ta triệu tập các ông tới đây sáng nay bởi vì ta biết rằng ta có thể tin cậy các ông: lòng sùng kính của các ông đối với Vua Laios là tuyệt đối; các ông cũng không bao giờ do dự trong nhiệm vụ của mình đối với người trị vì quá cố của chúng ta, Oedipus; và khi Vua Oedipus qua đời, lòng trung thành của các ông lại được hiến dâng cho các con của ông ấy. Thật không may, như các ông đã biết, hai con trai của ông ta, các hoàng tử Eteocles và Polyneices, đã giết nhau trong cuộc chiến vừa qua; và ta, với tư cách là người kế vị, đã nhận lãnh toàn bộ quyền lực của triều đình.
Ta hẳn biết rằng, không bậc quân vương nào có thể mong đợi sự tận trung từ các thần dân nếu chẳng vượt qua được những thử thách của ngai vàng. Tuy nhiên, ngay từ đầu, ta đã tuyên bố với các ông rằng, ta một mực khinh miệt loại thống soái khiếp nhược, vì bất cứ lí do gì, chẳng đi theo đường lối mà hắn biết là tốt nhất cho đất nước mình; kẻ đã đặt tình bạn riêng tư lên trên phúc lợi số đông, và ta cũng chẳng có ích lợi gì cho hắn. Ta kêu gọi thánh thần làm chứng rằng, nếu ta thấy đất nước mình đang đi đến chỗ bại vong, thì ta chẳng e ngại mà nói ra lời thẳng thắn; và ta cũng chẳng cần phải nhắc nhở các ông nhiều rằng, ta sẽ không bao giờ nhân nhượng trước bất cứ kẻ địch nào của nhân dân. Không ai coi trọng tình bằng hữu hơn ta; nhưng chúng ta phải nhớ rằng, những người kẻ có nguy cơ làm đắm Con thuyền của chúng ta hoàn toàn không phải là bạn bè thực sự.
Đó là những nguyên tắc của ta, trong bất cứ trường hợp nào, và đó là lí do tại sao ta đã đưa ra quyết định sau đây liên quan đến các con trai của Oedipus: Eteocles, người đã chết như một người đàn ông xứng đáng, người chiến đấu cho đất nước của mình, sẽ được chôn cất với đầy đủ danh dự quân nhân, với tất cả các nghi lễ dành cho các anh hùng vĩ đại nhất qua đời. Nhưng anh trai của anh ta là Polyneices, người đã phá bỏ cuộc lưu đày để trở lại với ngọn lửa và thanh gươm hòng chống lại Thành bang của hắn và các đền thờ các vị thần của tổ phụ hắn, kẻ muốn làm đổ máu chính mình và bán nhân dân mình làm nô lệ –– Polyneices; ta tuyên bố, không ai được phép chôn cất hắn, không ai được chạm vào thi thể hắn hoặc nói lời cầu nguyện dù nhỏ nhất dành cho hắn; hắn đáng bị phơi thây trên đồng trống, chết không có chỗ chôn thây; mặc cho lũ chim hoang, chó dại làm bất cứ điều gì chúng thích với hắn.
Đây là mệnh lệnh của ta, và các ông có thể thấy sự khôn ngoan đằng sau đó. Miễn ta còn là Vua, không có kẻ phản bội nào được vinh danh bởi người đàn ông chính trực này. Nhưng bất cứ ai thể hiện bằng lời nói và hành động nhằm ủng hộ Nhà nước, người đó sẽ có được sự kính trọng của ta khi còn sống và sự tôn kính của ta khi người đó qua đời.
CHỦ XƯỚNG:
Nếu đó là ý chỉ của Đức Vua,
Creon con trai của Menoikeus,
Ngài có toàn quyền uy ra lệnh,
Chúng thần đây là sở thuộc của Ngài.
CREON:
Đó là ý chỉ của ta. Hãy chuyên tâm lo trách phận của các ông.
CHỦ XƯỚNG:
Thưa, chúng thần là những bô lão; xin hãy để những người trẻ tuổi hơn thực hiện nó.
CREON:
Ý ta không phải vậy: các lính canh đã được bố trí.
CHỦ XƯỚNG:
Vậy Ngài muốn chúng tôi làm đây?
CREON:
Các ông không được tiếp tay cho bất cứ kẻ nào muốn phá luật.
CHỦ XƯỚNG:
Chỉ có kẻ điên mới ham mê cái chết!
CREON:
Và cái chết đôi khi đến từ vài đồng xu nhỏ nhặt
Mà kẻ khôn ngoan nhất cũng thấy là quá nhiều.
[LÍNH CANH đi vào.]
LÍNH CANH:
Tâu Đức Vua, tôi sẽ chẳng dám nói là tôi đã chạy thục mạng để đến đây, bởi vì mỗi lần tôi dừng lại để nghĩ về những gì tôi sắp phải tâu với Ngài, tôi lại cảm thấy muốn quay đầu lại. Trong đầu tôi cứ mãi vang lên tiếng nói: “Đồ ngu ngốc, mi chẳng biết là mi đang đâm đầu vào rắc rối hay sao?”; rồi lại tiếng nói khác vang lên: “Đúng, nhưng nếu mi để người khác đem tin này tâu lên Đức Vua trước, điều đó thậm chí còn tồi tệ hơn cho mi nữa!” Nhưng linh tính tốt đã chiến thắng, ít nhất tôi mong đó là linh tính tốt, và tôi đem đến đây một chuyện hết sức phi lí; nhưng bằng mọi giá tôi phải tâu lên Ngài, bởi vì người ta nói, chuyện gì đến sẽ phải đến, và…
CREON:
Hãy nói thẳng điều ngươi cần nói đi.
LÍNH CANH:
Tôi đã chẳng làm điều đó. Tôi đã chẳng nhìn thấy ai làm điều đó. Ngài phải trừng phạt tôi vì ai đó đã làm.
CREON:
Rào trước đón sau kín kẽ đấy! Sẽ tốt hơn nếu ta biết được mục đích của những lời lẽ đó. Nào, nói đi, nó là cái gì?
LÍNH CANH:
Một điều khủng khiếp... tôi… tôi không biết phải giải thích nó thế nào…
CREON:
Nói ra mau!
LÍNH CANH:
Dạ, bẩm… xác người chết...
Polyneices…
[Ngưng một lát. LÍNH CANH như kiệt sức, ấp úng tìm lời. CREON chờ đợi dửng dưng.]
ngoài kia… ai đó đã phủ đất mới lên xác thịt nhầy nhụa!
[Ngưng một lát. CREON không phản ứng gì.]
Ai đó đã chôn cái xác, và đi mất rồi…
[Ngưng lại hồi lâu. CREON cuối cùng cũng lên tiếng, hết sức kiềm chế.]
CREON:
Và kẻ nào đã dám làm chuyện này?
LÍNH CANH:
Tôi thề là tôi không biết gì cả! Ngài phải tin tôi!
Bẩm Đức Vua, xin hãy nghe tôi:
Mặt đất đã khô, không có dấu hiệu đào bới, không một vệt bánh xe trên đất, không một dấu vết của người nào cả. Đó là lúc các đồng đội đổi phiên gác cho chúng tôi sáng nay; và một trong số họ, một hạ sĩ đã phát hiện ra nó. Và kìa, điều lạ lùng nhất là…
Nhìn xem: Thi thể chỉ được phủ một lớp đất mỏng. Nó không được chôn cất đàng hoàng, như thể ai đó đã chỉ che đậy nó vừa đủ cho sự an ổn của hồn ma. Cũng chẳng có dấu vết của lũ chó hay thú hoang nào ở đó.
Và sau đó là cảnh tượng tất cả mọi người đều buộc tội lẫn nhau: tất cả chúng tôi đều chứng minh là kẻ khác làm. Chúng tôi đều có bằng chứng rằng mình không nhúng tay vào chuyện đó.
Chúng tôi đều sẵn sàng cầm hòn sắt nóng trong tay, bước qua lửa, thề trước tất cả các vị thần,
Không phải là tôi!
Tôi không biết là ai làm, nhưng không phải là tôi!
[Cơn thịnh nộ của CREON dần tăng,
nhưng tên LÍNH CANH đang mải mê kể chuyện nên không để ý tới điều đó.]
Và sau đó, mọi chuyện chẳng đi đến đâu, cho đến khi có ai đó đã lên tiếng khiến chúng tôi lặng người và nhìn chằm chằm xuống đất: rằng Ngài phải được báo tin này, và một trong số chúng tôi phải làm điều đó. Chúng tôi đã tung xúc xắc, và vận đen đã ập đến với tôi. Thế nên tôi mới tới đây, chẳng vui vẻ gì như Ngài cũng thế: chẳng ai ưa đón tiếp một kẻ mang tin xấu.
CHỦ XƯỚNG:
Tôi đang tự hỏi, tâu Đức Vua: có lẽ nào đó là sự dàn xếp của thần linh?
CREON: [Phẫn nộ.]
Im ngay! Lũ tàn phế các ngươi hẳn đã mất trí hết rồi hay sao? “Thần linh ư!” Thật quá quắt!
Thần linh mà lại đi ưu ái cái thây chết đó ư? Hà cớ chi? Hắn đã phụng sự thần linh như thế nào cơ chứ? Cố gắng cướp đền đài của họ, thiêu đốt những tranh, tượng của họ; hẳn rồi, và cả Thành bang này nữa, cùng với luật pháp của nó dành cho nó!
Đó có phải là ý kiến của những lão già lẩm cẩm các ngươi, bảo rằng thần linh đã yêu mến và vinh danh kẻ tàn tệ? Ôi, một ý nghĩ mới ngoan đạo làm sao! Không, ngay từ đầu, đã có những kẻ rỉ tai nhau, những kẻ vô pháp cứng cổ, chụm đầu trong những con ngõ, lập kế hoạch chống đối ta. Đó là những kẻ đã mua chuộc những lính canh của ta để làm chuyện này.
Tiền cả thôi! [Giọng thị uy dạy bảo]
Không có gì trên thế gian làm người ta đồi bại dễ như tiền. Tìm cho ra kẻ đó, đem hắn tới đây cho ta, hoặc cái chết sẽ là cái tối thiểu dành cho ngươi: ta sẽ trói người lại, giữ cho ngươi sống sót, sẽ có cách khiến ngươi khám phá ra kẻ đã thuê ngươi trước khi người chết. Nó sẽ dạy cho người một bài học mà hình như ngươi đã bỏ qua: cái món lợi béo bở nhất đôi khi luôn quá đắt đỏ, nó phụ thuộc vào nguồn cung. Ngươi có hiểu ý ta không?Một tài sản giành giật được thường là rất nhọc nhằn.
LÍNH CANH:
Tâu Đức Vua, tôi có để được nói không?
CREON:
Cái giọng nhà ngươi làm cho ta mệt mỏi.
LÍNH CANH:
Ngài có chắc đây là tiếng nói của tôi, mà không phải là lương tâm của Ngài?
CREON:
Thần linh ơi, hắn ta đang muốn lí sự với ta ư!
LÍNH CANH:
Đó không phải những điều tôi nói, nhưng nó đã khiến Ngài đau lòng.
CREON:
Ngươi lắm lời quá.
LÍNH CANH:
Có thể, nhưng tôi chưa nói xong.
CREON:
Ngươi đã bán rẻ linh hồn ngươi vì mấy đồng bạc: đó là những gì ngươi đã làm.
LÍNH CANH:
Thật kinh khủng khi người phán xét anh minh đã phán xét sai lầm!
CREON:
Những lời lẽ của ngươi có thể làm ngươi khoái chá lúc này; nhưng trừ khi ngươi đem kẻ đó đến cho ta, ngươi mới nhận được chút lợi lộc từ miệng lưỡi của ngươi sau đó.
[CREON đi vào Cung điện.]
LÍNH CANH:
“Đem kẻ đó đến cho ta"...! Ta chẳng muốn gì hơn là đem kẻ đó đến cho ông ta! Nhưng dù đem hay không, thì kiểu gì các người cũng phải gặp lại ta ở đây. Bằng mọi giá, ta phải toàn mạng!
[LÍNH CANH đi ra.]
TỤNG CA I
ĐỒNG CA: [Khổ 1]
Trên thế gian kì quan nhiều vô kể
Nhưng không gì sánh được với con người;
Biển bão giông nhường bước mũi thuyền người,
Đỉnh sóng lớn nâng người lên cao mãi.
Ôi Trái Đất linh thiêng vô cùng tận,
Chạm khắc bao rãnh cày xới rạng ngời;
Người lao động miệt mài không ngừng nghỉ
Trải bao năm, cùng những cỗ ngựa nòi.
[Hồi khúc]
Những con chim và đàn thú ẩn thân,
Con cá quẫy sáng một vùng nước đục;
Tất cả đều đã bị người chiếm đoạt,
Thuần phục trong lưới tâm trí của người.
Sư tử đồi, ngựa hoang bờm phất gió,
Đứng trước người, đều đồng loạt quy hàng;
Cái ách mòn sau bao năm đã gãy
Trên đôi vai con bò núi nghênh ngang.
[Khổ 2]
Lời lẽ và tư duy nhanh như gió
Tạo tác nên thuật trị nước tài hoa,
Khôn khéo tránh những mũi tên tuyết nhọn
Và giáo gươm của đông giá phong ba.
Người bảo vệ sinh mệnh mình kiên cố
Riêng một điều người chẳng thể vượt qua,
Cơn gió cuối khi mệnh người đã hết,
Trước Tử thần, người chẳng thể vượt qua.
[Hồi khúc 2]
Hỡi trí tuệ anh minh vượt trên mọi thước đo!
Hỡi số phận con người sống chung cùng thiện, ác!
Khi luật pháp được người thờ phụng mãi,
Thành bang ta đã đứng vững tự hào!
Nhưng luật pháp một khi đà tan vỡ,
Thành bang ta sẽ chìm nổi ra sao?
Không bao giờ một con người vô pháp
Được nghỉ ngơi bên lò sưởi của ta;
Đừng có bảo ta nghĩ suy giống hắn,
Ta là ta, hắn là hắn, cách xa.
CẢNH II
[LÍNH CANH quay trở lại, dẫn theo ANTIGONE.]
CHỦ XƯỚNG:
Điều này có nghĩa là sao? Người phụ nữ bị áp giải kia chắc chắn là Công chúa Antigone. Hà cớ chi nàng lại bị bắt giữ thế này?
LÍNH CANH:
Đây chính là kẻ đã làm điều đó. Chúng ta đã bắt được ả trong lúc chôn cất hắn ta. Vua Creon đâu?
CHỦ XƯỚNG:
Ngài đang đi ra từ biệt phủ.
[CREON đi vào.]
CREON:
Chuyện gì đã xảy ra? Vì sao ngươi quay lại sớm thế?
LÍNH CANH:
Hỡi Đức Vua, một người đàn ông không bao giờ nên quá chắc chắn về bất cứ điều gì. Tôi đã thề rằng Ngài sẽ chẳng gặp lại tôi ở đây lần nữa: cơn thịnh nộ của Ngài đã làm tôi khiếp đảm, cùng những điều Ngài đã đe dọa tôi. Nhưng tôi biết nói gì với Ngài đây về việc tôi đã giải quyết vụ này quá chóng vánh? Lần này thì chẳng ném xúc xắc: tôi chỉ quá vui mừng khi được đến đây!
Chính là cô gái này. Ả là người gây tội. Chúng tôi bắt được ả trong khi ả đang cố gắng chôn cất hắn ta. Hãy giải cô ta đi, tra vấn ả, phán quyết ả như Ngài muốn. Còn bây giờ, tôi đã hoàn thành toàn bộ công việc, và tôi rất đỗi vui mừng vì điều đó.
CREON:
Nhưng đây là Antigone! Tại sao ngươi lại đem nàng đến đây?
LÍNH CANH:
Chính ả đã chôn cất hắn ta, như tôi đã bẩm với Ngài!
CREON: [Gay gắt]
Đó có phải là sự thật không?
LÍNH CANH:
Chính mắt tôi đã trông thấy ả làm thế. Tôi có thể kể thêm không?
CREON:
Kể chi tiết đi, mau kể hết cho ta!
LÍNH CANH:
Chuyện là thế này:
Sau những lời đe dọa khủng khiếp của Đức Vua, chúng tôi quay lại và phủi sạch bụi đất trên thi thể của hắn. Lúc đó, thịt đã mềm nhũn và bốc mùi; vì vậy, chúng tôi ngồi trên một ngọn đồi để hóng gió và canh gác. Không có một khoảnh chợp mắt nào cho đến khi mặt trời tròn chói lọi quay cuồng ở giữa đỉnh trời bao phủ chúng tôi. Ngay khi đó, đột nhiên, một cơn gió bão cuốn tung bụi đất mù trời, kéo ra ngoài cánh đồng rộng lớn và biến mất trong những lùm cây. Giữa lúc trời đất tối tăm, chúng tôi nhắm mắt và cố chịu đựng. Cơn lốc kéo dài một hồi lâu rồi cũng qua đi. Và khi chúng tôi mở mắt ra, Antigone đã ở đó!
Tôi đã nhìn thấy một con chim mẹ bay về chiếc tổ trần trụi, và nghe thấy tiếng khóc thảm thương của nó với những âm thanh vỡ lở thất thanh vì những con chim non vừa bị đánh cắp. Cũng như thế, khi cô gái nhìn thấy cái xác lại trụi trần lần nữa, tất cả mọi hành động thương yêu của ả đều bị phí hoài. Ả nhỏ lệ đầm đìa và vói tiếng khóc lên tận trời cao vì những bàn tay đáng nguyền rủa đã làm nên chuyện này.
Đoạn, ả bốc thêm đất cát phủ lên thi thể và rưới rượu ba lần cho hồn ma của anh trai ả.
Chúng tôi liền chạy tới và bắt cô ta ngay lập tức. Nhưng ả chẳng hề sợ sệt. Ngay cả khi chúng tôi buộc tội ả vì những gì ả làm, ả cũng không phủ nhận gì cả. Và điều này khiến tôi nhẹ nhõm,
Dù không phải không có nỗi day dứt khi được thoát chết nhưng lại đem cái chết đến cho một người bạn, thực cũng chẳng vui vẻ gì. Vậy mà tôi vẫn luôn nói: chẳng có gì thoải mái bằng giữ cho làn da mình lành lặn.
CREON: [Chậm rãi, nguy hiểm.]
Còn nàng, Antigone. Cúi đầu xuống. Nàng có thú nhận chuyện này không?
ANTIGONE:
Đúng, tôi đã làm. Tôi không phủ nhận.
CREON: [Nói với LÍNH CANH:]
Ngươi có thể đi.
[LÍNH CANH đi ra. Nói với ANTIGONE:]
Hãy nói ta nghe ngắn gọn: nàng có nghe lời tuyên bố của ta về chuyện này chưa?
ANTIGONE:
Điều đó đã được công bố với toàn dân. Sao tôi có thể không nghe thấy chứ?
CREON:
Vậy mà nàng dám cả gan bất tuân luật pháp.
ANTIGONE:
Tôi dám.
Bởi đó không phải tuyên bố của Thánh thần. Bởi Công lý tối thượng cai trị hạ giới này chẳng tạo ra những thứ luật lệ như thế.
Sắc lệnh của Ngài, thưa Đức Vua, dẫu đầy quyền lực; nhưng tất cả sức mạnh của nó chỉ sự chống trả yếu đuối trước luật lệ của Thánh thần bất diệt, bất thành văn. Không phải chỉ bây giờ: chúng đã và sẽ có hiệu lực mãi mãi, chắc chắn vượt trên con người.
Tôi biết tôi phải chết, ngay cả khi không phải vì sắc lệnh của Ngài: tôi là kẻ phàm trần hữu sinh hữu tử. Và nếu tôi có phải chết, ngay bây giờ, trước thời hạn của sinh mệnh tôi, chắc chắn cũng chẳng phải là điều gì ghê gớm cả. Ai có thể sống, như tôi đang sống, sống với tất cả những điều xấu xa về mình, lại chẳng xem Thần Chết như một người bạn? Cái chết của tôi chẳng có gì quan trọng; nhưng nếu tôi bỏ lại anh trai mình nằm phơi thây không được chôn cất, tôi sẽ đau khổ lắm thay.
Bây giờ thì tôi không còn đau khổ nữa. Ngài có thể cười nhạo tôi, Creon ạ. Cứ nghĩ rằng tôi ngu ngốc, nếu Ngài thích thế; nhưng phải chăng, một kẻ ngu ngốc đang kết tội tôi ngu ngốc.
CHỦ XƯỚNG:
Cha nào con nấy: vừa cứng đầu, vừa ngây điếc trước lí lẽ!
Cô ta chưa bao giờ học được cách lùi bước. Cô ta còn quá nhiều điều phải học. Trái tim không mềm dẻo sẽ tan vỡ trước tiên, miếng sắt cứng rắn nhất sẽ nứt gãy trước tiên, và những con ngựa hoang dại nhất phải uốn cong cái những cái cổ của chúng dưới sức kéo của sợi dây cương nhỏ nhất. Tự hào ư? Như một kẻ nô lệ?
Cô gái này phạm hai tội xấc xược: phá vỡ luật lệ được ban và lấy làm cao hãnh vì điều đó. Ở đây ai là người chính trực; cô hay tôi, nếu tội này không bị trừng phạt?
Con của em gái cô, hay hơn thế nữa; máu mủ gần hơn, chính là cô và em gái cô sẽ nhận được cái chết cay đắng cho chuyện này!
[Nói với NHỮNG NGƯỜI HẦU:]
Đi đi, các ngươi. Đi bắt Ismene về đây cho ta. Ta cũng buộc tội cô ta như thế. Giải cô ta đi: các ngươi sẽ tìm thấy cô ta đang sụt sùi trong ngôi nhà đó. Tâm trí của cô ta là một kẻ phản bội: tội ác được giữ kín trong bóng tối. Khóc đi cho nhẹ, cho đầu óc chếnh choáng rùng mình. Nhưng giờ đây còn tệ hơn thế rất nhiều, đó là thói khoe khoang hành vi vô pháp!
ANTIGONE:
Creon, Ngài còn muốn gì nữa ngoài cái chết của tôi?
CREON:
Không gì nữa cả. Đó là tất cả những gì thích đáng dành cho ngươi.
ANTIGONE:
Vậy thì cầu xin Ngài: Hãy giết tôi đi. Cuộc chuyện này hẳn là nỗi nhọc mệt cho cả hai: lời nói của Ngài thật khiến tôi khó chịu, và tôi chắc rằng lời của tôi cũng khiến Ngài thấy vậy. Và mọi sự chẳng nên như thế: tôi nên có được những lợi khen và vinh danh cho những việc tôi đã làm.
Tất cả những con người chính trực ở đây sẽ ngợi khen tôi, môi họ chẳng vì khiếp sợ Ngài mà khép chặt.
[Cay đắng]
Ân huệ của những vị vua là cho phép họ nói và làm những điều khiến họ vui lòng!
CREON:
Ở đây không có ai bảo vệ ý kiến của ngươi.
ANTIGONE:
Không, họ cũng nghĩ như tôi. Nhưng họ chỉ đang cố giữ chặt cái lưỡi của mình.
CREON:
Có thể. Nhưng ngươi có tội, còn họ thì không.
ANTIGONE:
Chẳng có tội lỗi gì khi tôn kính người quá cố.
CREON:
Nhưng Eteocles, chẳng phải cũng là anh trai của ngươi ư?
ANTIGONE:
Cũng là anh trai tôi.
CREON:
Và ngươi đang xúc phạm kí ức của anh ấy?
ANTIGONE: [Nhỏ nhẹ]
Người quá cố sẽ chẳng nói tôi xúc phạm.
CREON:
Anh ta sẽ nói: vì ngươi đang vinh danh kẻ đã phản bội anh ta.
ANTIGONE:
Người anh em của anh ấy, dù phản bội hay không, cũng là máu mủ ruột rà.
CREON:
Hắn đã gây ra cuộc đao binh trên đất nước này. Còn Eteocles thì phản kháng lại nó.
ANTIGONE:
Dù sao thì, mọi cái chết đều đáng được vinh danh.
CREON:
Không thể đánh đồng kẻ xấu xa với người chính nghĩa được.
ANTIGONE:
Creon, ôi Creon, ai trong chúng ta có thể nói những gì thần linh nắm giữ lại là điều xấu xa được chứ?
CREON:
Kẻ thù là kẻ thù, ngay cả khi đã chết.
ANTIGONE:
Đó là bản chất để đi tới với tình yêu, chẳng phải là thù hận.
CREON: [Cuối cùng cũng hết kiên nhẫn]
Vậy thì đi tới với chúng đi; nếu ngươi buộc phải có tình yêu của mình, hãy tìm nó dưới địa ngục!
CHỦ XƯỚNG:
Nhìn kìa, Ismene đã tới:
[ISMENE đi vào thận trọng]
Kìa những giọt nước mắt chị em máu mủ
Đám mây buồn xám xịt khẽ tuôn mưa.
CREON:
Ngươi nữa, Ismene, con rắn trong ngôi nhà luật pháp của ta, bòn rút máu mủ của ta; lén lút trong mọi lúc ta không ngờ tới, hai chị em ngươi đang âm mưu nhắm vào ngai vàng của ta!
Ismene, ngươi có thú nhận đã làm tòng phạm trong chuyện này không, hay là ngươi phủ nhận nó? Hãy trả lời ta!
ISMENE:
Vâng, nếu chị tôi để tôi được nói. Tôi là kẻ có tội.
ANTIGONE: [Lạnh lùng]
Không, Ismene. Em không có quyền nói thế. Em đã không giúp chị, và chị đã chẳng để em giúp chị.
ISMENE:
Nhưng bây giờ, em đã hiểu lòng chị; và em ở đây để đi cùng chị, để cùng chịu nhận án phạt này.
ANTIGONE:
Người chết và những vị thần cai quản cái chết biết ai là người đã làm chuyện này. Lời lẽ chẳng có ích gì.
ISMENE:
Chị quyết bỏ lại em ư, Antigone? Em muốn được chết theo chị: em cũng có nhiệm vụ phải hoàn thành vì người quá cố.
ANTIGONE:
Em chẳng thể xoa dịu cái chết của chị bằng cách san sẻ nó.
ISMENE:
Em còn thiết sống làm gì nữa khi chị đã ra đi?
ANTIGONE:
Hãy hỏi Creon. Em luôn tôn thờ quan điểm của ông ta mà.
ISMENE:
Chị đang cười em ư. Tại sao, Antigone?
ANTIGONE:
Đó chẳng phải cái cười vui vẻ gì đâu, Ismene.
ISMENE:
Nhưng em chẳng thể làm gì ư?
ANTIGONE:
Có. Hãy giữ lấy mạng mình. Chị chẳng ghen tị với em đâu. Sẽ có những người khen ngợi em; và chị cũng sẽ hãnh diện theo vì điều đó.
ISMENE:
Nhưng chúng ta đều có tội như nhau!
ANTIGONE:
Không nữa đâu, Ismene. Em sẽ sống, còn chị đã thuộc về Thần Chết.
CREON: [Nói với DÀN ĐỒNG CA:]
Hỡi các quý ông, ta mong các ông hãy quan sát hai cô gái này: một người thì đang mất trí; còn người kia, dường như chưa bao giờ có lí trí.
ISMENE:
Nỗi buồn đau khiến tâm trí vững vàng nhất cũng phải dao động, thưa Đức Vua.
CREON:
Tâm trí ngươi chắc chắn đã như thế, khi ngươi ra vẻ có tội cùng người có tội.
ISMENE:
Nhưng làm sao tôi có thể sống thiếu chị ấy?
CREON:
Ngươi đang sống. Còn cô ta thì đã chết rồi.
ISMENE:
Nhưng đó là con dâu của Ngài!
CREON:
Ta có đủ đất đai để con trai ta cày xới. Ta không muốn một lấy con đàn bà tội lỗi cho con trai ta.
ISMENE:
Ôi Haimon thương mến, cha anh đối xử với anh thật bất công.
CREON:
Ta đã có quá đủ những cuộc tranh luận trẻ con về hôn nhân rồi!
CHỦ XƯỚNG:
Ngài thật sự muốn tước đoạt cô gái này khỏi con trai của Ngài ư?
CREON:
Không, Thần Chết sẽ làm giúp ta điều đó.
CHỦ XƯỚNG:
Vậy cô ta bắt buộc phải chết ư?
CREON: [Mỉa mai]
Người làm ta kinh ngạc đấy.
Nhưng thôi, nói thế đủ rồi!
[Nói với TOÁN LÍNH GÁC:]
Các người, hãy dẫn chúng đi và canh phòng chúng cẩn thận. Chúng chỉ là đàn bà, nhưng ngay cả những người đàn ông dũng cảm cũng phải bỏ chạy khi Thần Chết xuất hiện.
[ISMENE, ANTIGONE, và TOÁN LÍNH GÁC đi vào trong.]
TỤNG CA II
ĐỒNG CA: [Khổ 1]
May mắn thay, ngươi chưa từng nếm trải
Sự báo thù Thần thánh giáng xuống đây;
Vì một khi nộ cuồng kia trút xuống,
Nhà cửa ngươi cũng rệu rã, lung lay.
Nỗi căm ghét gieo trong từng đứa trẻ
Trào dâng như sóng Đông Bắc biển đen;
Lời tử sấm nổ rền trong gió cát,
Giục bóng đêm từ biển lớn gầm lên.
[Hồi khúc 1]
Ta đã thấy nỗi buồn xưa tích tụ
Trải nhiều đời vẫn cứ mãi vấn vương;
Trong huyết quản những đứa con Oedipus,
Cơn giận thần giáng đến bởi đối phương.
Và giờ đây nở ra bông hoa cuối
Uống nắng ngời và tỏa sắc đam mê;
Bất hạnh thay vẫn chịu chung số phận,
Dung nhan kia vùi cát bụi não nề.
[Khổ 2]
Nỗi kiêu ngạo chết người nào vượt nổi
Cơn giận cuồng của Thần Zeus siêu phàm?
Chẳng nguôi ngoai bằng tháng ngày, giấc ngủ
Của thánh thần chẳng lệ thuộc thời gian.
Ngài trẻ mãi trong ngôi nhà ánh sáng
Olympos bây giờ và quá khứ, tương lai.
Không có niềm tự hào nào trên mặt đất
Chẳng mang theo lời nguyền ám Thiên tai.
[Hồi khúc 2]
Những giấc mơ lạc lối của loài người
Dầu đem tới những niềm vui ma quỷ;
Nhưng than hồng vẫn chực chờ thiêu đốt
Những kẻ đi đờ đẫn, mắt mù đui.
Và trí tuệ cổ xưa thường nhắn nhủ:
Số phận luôn ưu ái sự khốn cùng,
Ban thoáng vui là mùa xuân buồn bã
Công bằng cho nỗi điên dại chung thân.
CẢNH III
CHỦ XƯỚNG:
Nhưng Haimon, thưa Đức Vua, đứa con trai út của Ngài. Có phải niềm sầu muộn vì Antigone đã mang chàng đến đây, cùng nỗi đắng cay khi bị tước đi người thê tử của mình?
[HAIMON đi vào.]
CREON:
Chúng ta sẽ sớm biết thôi, chẳng cần nhờ vả đến thần linh. Con trai ta, con đã nghe lời phán quyết cuối cùng dành cho cô gái đó; con đến đây để căm ghét ta, hay con đến đây để ủng hộ ta với tình yêu thương đối với tất cả những việc ta làm?
HAIMON:
Con là con trai của cha. Cha là người dẫn dắt con. Mong cha vì con làm sáng tỏ mọi thứ, con xin được tuân thuận theo người. Chẳng có cuộc hôn nhân nào quan trọng với con hơn trí tuệ sáng suốt của người.
CREON:
Phải lắm. Đó mới là cách hành xử của kẻ bề tôi. Tất cả mọi thứ khác, con trai ta đều tuân theo ý muốn của cha nó. Đây là điều mà một người đàn ông hằng cầu nguyện, rằng ông ấy mong có được những người con trai chuyên cần và ngoan ngoãn trong ngôi nhà của mình; tất cả chúng đều căm ghét những kẻ thù của ông, đều tôn vinh những bằng hữu của ông. Nhưng nếu những đứa con của ông ấy làm cho ông thất vọng; nếu chúng trở nên vô tích sự, cha chúng sẽ phải làm gì ngoài việc tự chuốc lấy khó khăn cho mình và trở thành trò cười cho những kẻ ác tâm?
Vì vậy, con đã đúng, đừng mất mạng vì đứa con gái này. Sự thích thú của con dành cho nó sẽ sớm nguội lạnh mà thôi, Haimon, rồi sau đó, con sẽ nhận ra mình đang chung chạ với một con đàn bà xấu xa, độc hại. Hãy để nó kiếm chồng dưới Địa ngục! Trong tất cả những con người của Thành bang này, chỉ có nó dám khinh thường luật pháp của ta và ngang nhiên giẫm đạp lên nó. Con có muốn mình tỏ ra yếu đuối trước bàn dân thiên hạ không? Hay con muốn phá vỡ lời thề của ta? Không, ta sẽ không cho phép điều đó xảy ra. Con đàn bà này phải chết.
Có thể nó sẽ khẩn cầu chút xót thương từ “mối quan hệ gia đình". Thôi, cứ để nó làm thế đi. Nhưng nếu ta cho phép gia đình mình nổi loạn, làm sao ta có được sự phục tùng của thế giới đây? Hãy cho ta xem người đàn ông công chính gìn giữ gia đình của mình, hành động của ông ấy cũng phù hợp với lợi ích quốc gia.
Ta sẽ không nhân nhượng với những kẻ vi phạm pháp luật, những kẻ chỉ trích Nhà nước. Tất cả những ai được chọn để điều hành đất nước đều phải tuân thủ điều này. Phải tuân thủ tất cả mọi điều dù lớn dù nhỏ, dù công bằng hay không công bằng! Hỡi Haimon, người đàn ông biết tuân lệnh, và chỉ người đàn ông đó mới biết ra lệnh khi thời điểm đến. Các ngươi có thể tin cậy anh ta, và khi những ngọn giáo lao tới anh ta, bất kể dữ dội nhường nào, là một người lính tốt, anh ấy sẽ chống chịu đến cùng.
Tình trạng hỗn loạn, vô chính phủ! Hãy cho ta xem có tội ác nào lớn hơn khiến những thành bang điêu đứng, khiến những ngôi nhà sụp đổ, khiến những quân đội tan rã!
Không, không. Cuộc sống tốt đẹp phải được tạo nên bởi kỉ luật. Khi chúng ta thượng tôn pháp luật và những nhà lập pháp, không có người đàn bà nào quyến rũ nổi chúng ta. Nếu chúng ta phải thua, ít nhất, hãy thua một người đàn ông! Một người đàn bà có mạnh mẽ hơn chúng ta không?
CHỦ XƯỚNG:
Trừ khi thời gian làm hoen gỉ trí thông minh của tôi, những gì Ngài nói, thưa Đức Vua, thật chân xác và đầy phẩm giá.
HAIMON: [Thái độ đứng đắn của một thiếu niên]
Thưa Cha, lí trí là món quà mà Thượng Đế ban tặng cho con người, và người đã đúng khi cảnh báo con đừng đánh mất nó. Con chẳng thể nói rằng con hi vọng mình chẳng bao giờ muốn ra điều này! Rằng cha đã phán đoán sai lầm. Vậy mà có những người ngoài kia, những kẻ có lí trí và ý kiến của họ có thể hữu ích. Cha không ở trong vị trí có thể biết được tất cả những gì mà người ta nói hay làm, hay những gì họ cảm thấy. Cơn giận dữ của cha làm họ khiếp sợ, khiến họ chỉ nói những gì mà cha muốn nghe.
Nhưng con, trong bất cứ trường hợp nào, cũng có thể lắng nghe và con đã nghe thấy họ rì rầm rỉ tai nhau về cô gái này. Họ nói rằng chẳng có người phụ nữ nào từng phải nhận một cái chết phi lí đáng xấu hổ như thế cho một hành động hào hiệp: “Cô ấy đã che chắn cho thi thể của anh trai mình. Liệu đó có thể là một điều không đúng đắn? Cô ấy đã bảo vệ thi thể của anh trai mình khỏi lũ chó và kền kền. Liệu đó có phải là một tội ác? Cái chết ư? Cô ấy xứng đáng nhận mọi sự vinh danh của chúng ta có thể trao cho cô ấy!”
Đó là những gì mà người ta nói với nhau ngoài kia trong thành phố này.
Cha phải tin con:
Chẳng có gì gần gũi hơn hạnh phúc của cha đối với con. Còn điều gì có thể gần gũi hơn nữa? Chẳng phải đứa con nào cũng đánh giá gia tài của cha mình bằng những gì ông ấy làm hay sao? Con cầu xin cha, đừng cố chấp như thế. Đừng tin rằng mình là người đúng đắn duy nhất. Người kiên cố nghĩ rằng mình là người duy nhất có quyền lực phán đoán mọi thứ chính xác, có quyền lực trong mọi lời nói và tâm hồn; một người như thế, nếu cha gặp ông ta, hóa ra đó chỉ là một kẻ trống rỗng.
Không phải lí trí không bao giờ biết nhường bước trước lí lẽ.
Trong những cơn bão lụt, cha có thể thấy những cái cây uốn mình; và bởi vì chúng uốn mình như thế, ngay cả những nhánh cây con cũng được bảo vệ an toàn. Trong khi những cái cây ương ngạnh không chịu cúi đầu, chúng bị xới tung và bật gốc rễ.
Và cũng đúng với việc dong thuyền vượt biển: Hãy cột cánh buồm của mình thật chắc, đừng bao giờ nới lỏng, liên tục rướn mình về phía trước trong chuyến hành trình của mình, và cha có thể vượt qua.
Hãy quên đi nỗi tức giận! Hãy để mình đi tới!
Con biết con còn trẻ; nhưng làm ơn hãy để con nói điều này:
Con thừa nhận lí tưởng là người đàn ông nên sống đúng theo bản năng của mình; nhưng vì tất cả chúng ta đều có thể đi lạc hướng, nên điều hợp lí là hãy học hỏi từ những người có thể dạy.
CHỦ XƯỚNG:
Chàng sẽ tiến bộ rất nhanh nếu lắng nghe ông ấy, Đức Vua tôn kính, nếu những gì ông ấy nói là hợp lí. Và chàng, Haimon, phải nghe lời cha chàng. Cả hai đều nói chí lí lắm.
CREON:
Con có cho là đúng đắn khi một người đàn ông già dặn và từng trải lại cần học hỏi từ một thằng bé không?
HAIMON:
Điều đó là không đúng, nếu con đã sai. Nhưng nếu con còn trẻ, và con đúng, vậy thì tuổi tác có can hệ gì?
CREON:
Con nghĩ rằng con đúng khi bảo vệ một kẻ vô pháp ư?
HAIMON:
Hoàn toàn không. Con không bao giờ tôn trọng những kẻ tội đồ.
CREON:
Vậy cô ta có phải là một kẻ tội đồ không?
HAIMON:
Thành bang này đang dạy con cách cai trị thế ư?
CREON:
Và Thành bang này đang dạy ta cách cai trị thế ư?
HAIMON:
A, bây giờ thì ai đang ăn nói như một thằng bé đây?
CREON:
Tiếng nói của ta là tiếng nói duy nhất ban luật pháp cho Thành bang này!
HAIMON:
Chẳng có Thành bang nào mà luật pháp chỉ được ban bởi một tiếng nói duy nhất.
CREON:
Thành bang của Chúa tể!
HAIMON:
Vâng, nếu Thành bang đó là một sa mạc.
[Ngưng lại.]
CREON:
Thằng bé này có vẻ như đã mất hết lí trí vì một con đàn bà rồi.
HAIMON:
Nếu cha là một người phụ nữ, toàn bộ sự quan tâm của con sẽ dành hết cho người.
CREON:
Để làm gì? Để cãi cọ ầm ĩ với cha mình trước công chúng ư? Sự “quan tâm" của con đó hả!
HAIMON:
Vậy còn cha thì sao, trong cuộc tranh cãi vì công lí này?
CREON:
Vì công lí? Khi mà tất cả những gì ta làm đều nằm trong quyền hạn của ta?
HAIMON:
Cha không có quyền hạn gì để giẫm đạp lên quyền hạn của Thượng Đế.
CREON: [Hoàn toàn mất kiểm soát.]
Ngu ngốc, đồ ngựa non ngu ngốc! Mi đã bị dắt mũi bởi con đàn bà đó rồi!
HAIMON:
Cha sẽ không bao giờ thấy con bị dắt mũi bởi bất cứ điều gì hèn hạ.
CREON:
Tất cả những gì mi nói đều là vì ả!
HAIMON: [Lặng lẽ, u tối.]
Và vì cha. Và vì con. Và vì những thần linh dưới mặt đất này.
CREON:
Mi sẽ không bao giờ cưới được ả khi ả còn sống.
HAIMON:
Vậy thì cô ấy phải chết. Nhưng cái chết của cô ấy sẽ gây ra một cái chết khác.
CREON:
Một cái chết khác? Mi mất trí rồi ư? Đây phải chăng là một lời đe dọa công khai?
HAIMON:
Chẳng có lời đe dọa nào để nói với kẻ trống rỗng.
CREON:
Ta thề rằng mi sẽ phải hối hận vì những lời xấc xược của mi! Mi mới là kẻ trống rỗng!
HAIMON:
Nếu cha chẳng phải là cha của con, con sẽ nói cha thật ngoan cố và sai lầm.
CREON:
Mi là kẻ dại gái ngu si, đừng có mà chơi chữ với ta!
HAIMON:
Con xin lỗi. Có lẽ cha thích im lặng hơn.
CREON:
Ôi Thánh thần ơi! Ta thề, với tất cả thần linh trên thiên đàng, mi sẽ phải nhìn thấy điều thấy điều này, ta thề mi sẽ phải nhìn thấy.
[Nói với NHỮNG NGƯỜI HẦU:]
Đem con bé đó tới đây! Bắt ả phải chết trước mặt nó! Ở đây, ngay lập tức, trước mặt thằng rể của nó!
HAIMON:
Không, không phải ở đây; cô ấy không được chết ở đây, thưa Đức Vua. Và cha sẽ chẳng nhìn thấy con lần nữa. Hãy cứ tiếp tục điên rồ đến chừng nào vẫn còn có kẻ chịu đựng được cha.
[HAIMON đi ra.]
CHỦ XƯỚNG:
Đi đi, hãy đi đi. Một thanh niên giận dữ là một thanh niên nguy hiểm, thưa Creon!
CREON:
Cứ để hắn làm những gì hắn muốn, hay mơ tưởng làm được những thứ những vượt trên khả năng của một con người. Nhưng hắn chẳng cứu nổi những con đàn bà này khỏi cái chết đâu.
CHỦ XƯỚNG:
Những ư? Ngài định xử tử cả hai bọn họ?
CREON:
Không, ngươi nói đúng, ta sẽ không giết kẻ vô tội.
CHỦ XƯỚNG:
Vậy còn Antigone?
CREON: [U sầu]
Ta sẽ đày nó đi thật xa, tới tận miền hẻo lánh, và nhốt nó trong một hầm ngục đá. Nó sẽ được cung cấp thức ăn và quần áo để miễn tội chết đối với Thành bang. Và ở đó, cứ để mặc nó cầu nguyện những thần linh của địa ngục. Đó là những thần linh duy nhất của nó. Có thể họ sẽ chỉ cho nó cách trốn thoát cái chết. Hoặc nó sẽ hiểu ra, dù muộn màng, rằng lòng trung thành đối với người chết là phí hoài vô ích.
[CREON di ra.]
 |
TỤNG CA III
ĐỒNG CA:
Hỡi thế gian, những người giàu bậc nhất,
Người gác canh ngọn lửa ấm suốt đêm,
Người vượt biển hay băng rừng thám hiểm,
Bậc thánh thần bất tử với phàm nhân!
Khi tình yêu hiển lộ nét dịu dàng
Trên khuôn mặt chân phương người thục nữ,
Ngươi chẳng thể có cách chi thoát được;
Trước tình yêu, ngươi run rẩy quy hàng.
Và chắc chắn nàng bất thần tàn phá
Trái tim ai chân chính đã thuận vâng,
Và trút xuống cơn nộ cuồng cháy bỏng
Giữa con trai và thân phụ đáng thương.
Chẳng ai thể chinh phục ngoài Tình ái!
Ánh mắt nàng mang ý chí thiên đàng;
Riêng nàng vui, chúng ta nàng chế nhạo,
Ôi Aphrodite, Thần Tình ái nhẫn tâm.
CẢNH IV
CHỦ XƯỚNG: [Khi ANTIGONE nhẹ nhàng đi vào.]
Nhưng giờ đây ta chẳng còn e sợ,
Ngăn lệ nhìn điều phải thấy nơi đây;
Bóng ai kia băng qua căn buồng ấy,
Antigone tìm giấc ngủ cuối ngày.
ANTIGONE:
Hãy nhìn tôi, xin người hãy nhìn tôi, [Khổ 1]
Hãy nhìn tôi và xót thương tôi với!
Ngoảnh về phía rìa đêm và hãy nói:
Chào vầng dương chẳng sáng nữa cho tôi.
Đây cái chết cơn ngủ đương nặng trĩu
Triệu tập tôi về đáy nước lạnh băng;
Không âm nhạc, không cô dâu, đám cưới
Acheron, đường vào cõi vĩnh hằng.
ĐỒNG CA:
Nhưng chẳng phải không còn được ngợi khen,
Cũng chẳng phải không an toàn nơi đó,
Đây Cõi Dưới nơi nàng đang bước tới
Bất khả xâm lăng bởi tật bệnh, chiến tranh.
Xin phép hỏi,
Ai đã chỉ đường cho nàng về cõi ấy?
ANTIGONE:
Ta thường nghe câu chuyện nàng Niobe [Hồi khúc 1]
Người con gái đáng thương của Tantalos,
Về tảng đá là hoá thân nàng ấy
Cạnh bụi thường xuân trong thần thoại sầu bi.
Và họ kể mưa chẳng ngừng tuôn trút,
Tuyết nẻ toang vì lệ đổ vô chừng;
Ta thấu cảm nỗi cô đơn cái chết
Nàng trong ta san sẻ nỗi đau chung.
ĐỒNG CA:
Nhưng nàng ấy vốn nơi sinh Thiên giới,
Còn nàng đây là phụ nữ trần gian;
Dầu cái chết của hai nàng tựa một,
Thì vinh quang cũng đâu thể chung hàng?
ANTIGONE:
Người cười ta, phải chăng hỡi các người, [Khổ 2]
Người chẳng thể thôi đợi ta tắt thở?
Ta mãi nhớ những con người xứ Thebes,
Những cỗ xe và yêu mến gia tài.
Hỡi suối Dirce và rừng thẳm Theban,
Làm chứng cho ta, từ chối mọi xót thương
Là phán quyết bất công, xin hãy nghĩ
Lời dấu yêu để gửi đến cho nàng.
Con đường ấy dẫn nàng vào cõi tối
Nơi chẳng còn những giọt lệ vấn vương.
ĐỒNG CA:
Nàng đã vượt qua sự táo bạo con người
Để đến đây, đi vào trong ngục đá
Nơi Công lý có chỗ ngồi của nó
Ta chẳng thể kể rằng
Có tội lỗi nào của cha nàng hiện hữu nơi đây.
ANTIGONE:
Cuối cùng người cũng chạm vào điều đó, [Hồi khúc 2]
Chiếc giường kia, ôi chẳng nói nên lời;
Khốn nạn thay, mẹ với con chung chạ,
Tội lỗi kia ô nhiễm đến mấy đời!
Ôi Oedipus, cha và anh trai ta hỡi!
Cuộc hôn nhân của họ từ mộ sâu đã khiến
Cuộc hôn nhân của ta bị bức tử, than ôi!
Cả đời ta đã là người xa lạ
Trên xứ mình mà cứ mãi lạc loài;
Sự báng bổ giống nòi ta cứ thế
Đi theo ta mãi mãi chẳng buông lơi.
ĐỒNG CA:
Lòng tôn kính là đức tính tuyệt vời
Nhưng sức mạnh ấy là khi luật pháp
Được thực thi với bàn tay ý thức
Cái chết này là lựa chọn của ngươi.
ANTIGONE: [Khúc trữ tình]
Vậy thì hãy để tôi đi đi, vì mọi lời nói của người ôi sao đầy cay đắng,
Và ánh mặt trời quá lạnh lẽo với tôi.
Hãy dẫn tôi đến nơi tôi thức trắng canh thâu
Nơi chẳng có tình yêu, cũng không lời than thở;
Nơi chẳng có bài ca, chỉ có nỗi lặng im.
[CREON mất kiên nhẫn ngắt lời.]
CREON:
Nếu những bài hát sầu bi và những lời than thở có tính toán có thể trì hoãn cái chết, con người sẽ hát ca chúng mãi.
[Nói với NHỮNG NGƯỜI HẦU:]
Đưa cô ta đi, mau!
Các ngươi đã biết mệnh lệnh rồi đó: đưa cô ta vào hầm ngục và để mặc ả một mình. Dầu sống hay chết, đó là việc của ả, chẳng phải việc của chúng ta: đôi tay chúng ta trong sạch.
ANTIGONE:
Ôi ngôi mộ, chiếc giường cô dâu dưới mái vòm đá vĩnh cửu; chẳng bao lâu nữa, tôi sẽ lại ở với chính mình nơi mà Persephone chào đón những hồn ma mỏng manh dưới lòng đất.
Và tôi sẽ gặp lại cha tôi, mẹ tôi, và Polyneices thân yêu nhất, hẳn rồi, thân yêu nhất của tôi, bởi vì bàn tay tôi đã gột rửa cho anh và rưới trên anh rượu lễ. Và phần thưởng của tôi là cái chết trước thời hạn của tôi! Và lúc đó, những trái tim của những con người sẽ biết, tôi đã chẳng làm gì sai. Tôi đã không phạm tội trước mặt Thánh thần. Hoặc nếu tôi có, tôi sẽ biết sự thật sau khi tôi chết.
Nhưng nếu tội lỗi là của Creon, người đã phán xử tôi, thì tôi xin cầu nguyện, cầu cho ông ấy cũng phải chịu hình phạt như chính tôi.
CHỦ XƯỚNG:
Hỡi ôi trái tim nồng nhiệt, quyết không chịu lùi bước, cô vẫn bị dày vò bởi những cơn gió cũ!
CREON:
Các lính gác của ngươi sẽ có lí do chính đáng để hối hận về sự chậm trễ của chúng.
ANTIGONE:
Ôi! Giọng nói của ông không có lí do gì khiến ta nghĩ đó là giọng nói của cái chết.
CREON:
Ta cũng không thể cho ngươi lí do gì để khiến ngươi nghĩ rằng ngươi đã lầm.
ANTIGONE:
Hỡi xứ Thebes, và các Ngài, những thần linh của cha tôi, cùng luật lệ xứ này, các Ngài hãy xem tôi lúc này đây, đứa con bất hạnh cuối cùng của dòng dõi các vị vua, những vị vua của các Ngài, đã bị đẩy vào cái chết. Các Ngài sẽ nhớ những gì tôi đã phải chịu đựng, và những gì những người đàn ông này đã làm, bởi vì tôi đã không vi phạm luật trời.
[Nói với TOÁN LÍNH GÁC, đơn giản:]
Đi thôi, đừng để chúng ta phải chờ lâu hơn nữa.
[ANTIGONE nhẹ nhàng đi ra.]
TỤNG CA IV
ĐỒNG CA:
Mọi vẻ đẹp công chúa Danae khóa chặt [Khổ 1]
Nơi phòng giam không một ánh mặt trời.
Căn phòng nhỏ tựa nấm mồ vây siết
Mà nàng đây vẫn công chúa rạng ngời.
Và thần Zeus với cơn mưa vàng báu
Tưới lên nàng tình say đắm nồng nàn.
Ôi đứa trẻ không giàu sang, quyền lực
Vẫn hiên ngang thắng số phận phũ phàng!
[Hồi khúc 1]
Và con trai của Drya, đó vị vua giận dữ,
Chịu đựng cơn phẫn nộ của thần linh.
Vì nỗi kiêu căng, đã bị Dionysos
Phong ấn trong hòn đá điếc khổ hình.
Cơn điên loạn chết trong âm vang dội;
Đến cuối cùng, chàng đã khám phá ra
Sức mạnh chết người, chiếc lưỡi chàng chế nhạo
Những say sưa hoan lạc la đà;
Và bắn ra cơn lửa bừng phẫn nộ
Chín Nàng thơ yêu tiếng sáo diết da.
[Khổ 2]
Lão nhân kể câu chuyện chừng quên nhớ
Nơi thạch đầu đen tối cắt đại dương,
Và đợt sóng đập vỡ bờ biển xám,
Chuyện nữ nhân với thù oán kinh hoàng.
Vợ mới vua căm thù hoàng hậu cũ
Thất sủng đang bị đày ải tù lao,
Nhẫn tâm phá đôi mắt hai hoàng tử
Con trai vua khiến mang kiếp lòa mù.
Thần Chiến tranh sặc cười và gieo xuống
Bốn lần cơn ai oán khóc đòi thù.
[Hồi khúc 2]
Máu, nước mắt, tiếng khóc than trộn lẫn,
Những đứa con sinh từ nỗi thảm thương;
Và mẹ chúng vốn thuộc dòng Thiên giới,
Phụ thân bà là Thần Gió Bắc phương.
Bà đã được nâng niu trong nôi gió,
Trên đồi cao đùa giỡn với ngựa con;
Nhưng kết cuộc hôn nhân người bất tử
Là niềm vui bị chôn dưới mộ phần.
Chẳng khác nào câu chuyện của nàng đây!
CẢNH V
[Nhà tiên tri mù TEIRESIAS được một cậu bé dắt vào. Những lời mở đầu của TEIRESIAS tựa những lời hát tương phản với thực tế của VUA CREON.]
TEIRESIAS:
Đây là cách mà người mù đi tới, hỡi các Hoàng tử, các Hoàng tử,
Bậc thang khoá, hai cái đầu được thắp sáng bởi đôi mắt của một người.
CREON:
Có điều gì mới mà ông cần nói với ta không, hỡi lão già Teiresias?
TEIRESIAS:
Tôi có nhiều điều cần nói với Ngài, hãy nghe lời của lão tiên tri này, Creon.
CREON:
Ta thừa nhận ta đã nợ ông. Nhưng ông cần nói điều gì?
TEIRESIAS:
Nghe này, Creon:
Ta đang ngồi trên chiếc ghế chiêm bói của ta, ở nơi mà những con chim quy tụ quanh mình. Chúng đều là những kẻ thích tán gẫu như một thói quen của chúng. Khi đột nhiên ta nghe thấy một âm thanh kì lạ trong những tiếng chói tai của chúng, một tiếng thét, một cơn giận dữ đập cánh vù vù; ta biết chúng đang cãi cọ, xâu xé lẫn nhau, chết trong cơn lốc của những đôi cánh quật vào nhau. Và ta đã e sợ. Ta bắt đầu làm các nghi thức hoả cúng trên bàn thờ, nhưng thần Hephaistos đã từ chối ta: thay vì ngọn lửa bùng lên, chỉ có đám mỡ nhầy tung toé từ phần thịt đùi, những bộ đồ lòng tan rã trong đám khói xám, xương trần vỡ tung trong mớ lộn xộn. Và chẳng có tia lửa nào cả.
Đây là một dấu hiện từ cõi trên. Cậu bé của ta đã mô tả lại nó, nhìn thấy nó cho ta như ta nhìn thấy cho người khác.
Ta nói với Ngài, Creon, chính Ngài đã mang tai hoạ mới này đến với chúng ta. Lò sưởi và bàn thờ của chúng ta đã bị vấy bẩn bởi những con chó và con chim rỉa thịt đã ăn uống no nê cái xác của con trai Oedipus. Các thần linh đã chẳng nghe chúng ta cầu nguyện nữa, những ngọn lửa dâng cúng của chúng ta đã bị khước từ, những con chim báo điềm chẳng còn cất tiếng vui vẻ, vì chúng đã bị nuốt chửng với máu đặc của người chết.
Ôi con trai ta,
Đây không phải những chuyện vặt vãnh! Hãy nghĩ xem: tất cả con người đều mắc sai lầm, nhưng một người tốt sẽ biết lùi bước khi anh ta biết mình đã sai đường, và sửa chữa những điều xấu xa. Tội lỗi duy nhất là kiêu căng.
Hãy nhượng bộ với người chết, đừng chiến đấu với một cái xác. Nào có vinh quang gì khi giết một người đã chết? Hãy nghĩ đi, ta cầu xin Ngài: đó là vì lợi ích của chính Ngài mà ta nói và ta làm như thế. Ngài nên nhượng bộ vì lợi ích của chính Ngài.
CREON:
Có vẻ như những nhà tiên tri đã luôn biến ta thành địa hạt đặc biệt của họ. Suốt cả cuộc đời, ta đã làm tấm bia ngắm cho những mũi tên chệch choạc của những lão thầy bói run rẩy!
Không, Teiresias ạ:
Nếu những con chim, nếu những con đại bàng vĩ đại của Thánh thần có tha từng mẩu thịt thối của hắn lên thiên đàng, ta cũng không nhượng bộ. Ta không sợ sự ô nhiễm: chẳng có ai có thể làm ô uế các vị thần.
Cứ làm việc mà ông sẽ làm đi, kinh doanh, kiếm tiền, đầu cơ vào vàng Ấn Độ hay vàng giả ở Sardis. Làm giàu bằng cách khác đi, hơn là bằng sự đồng ý của ta để chôn cất hắn. Teiresias, thật tiếc khi một nhà thông thái bán rẻ sự khôn ngoan của mình và đem miệng lưỡi đi làm thuê!
TEIRESIAS:
Creon à, chẳng lẽ không còn ai trên thế gian này...
CREON:
Để làm gì? Nào, hãy nói một câu cách ngôn đi!
TEIRESIAS:
Không còn ai biết rằng sự khôn ngoan vượt trên mọi sự giàu có.
CREON:
Cũng chắc chắn như sự đút lót hèn hạ hơn mọi sự hèn hạ.
TEIRESIAS:
Ngài bệnh rồi, Creon! Ngài bệnh nặng lắm rồi!
CREON:
Như ông nói: ta không có nhiệm vụ thử thách các nhà tiên tri.
TEIRESIAS:
Vậy mà Ngài lại nói ta đã bán rẻ lời tiên tri của mình.
CREON:
Đời các nhà tiên tri vẫn luôn mê vàng mà.
TEIRESIAS:
Đời các nhà vua vẫn luôn mê sự vô liêm sỉ mà.
CREON:
Ông quên mất mình là ai rồi! Ông đang nói chuyện với Đức Vua của mình đấy.
TEIRESIAS:
Ta biết chứ. Ngài làm vua là do ta mà.
CREON:
Ông chắc chắn có tài năng; nhưng ông đã bán rẻ nó rồi.
TEIRESIAS:
Thưa Đức Vua, Ngài khiến tôi sắp nói ra những lời này…
CREON:
Nói đi, nói đi! Chỉ cần nhớ rằng: ta sẽ không trả tiền cho chúng đâu.
TEIRESIAS:
Không, Ngài sẽ thấy nó rất đắt giá đấy.
CREON:
Chẳng nghi ngờ gì nữa. Hãy nói rằng: dù ông có nói bất cứ điều gì, ông cũng chẳng thể lung lay được ý chí của ta.
TEIRESIAS:
Vậy hãy ghi nhớ điều này, hãy ghi khắc vào tim! Thời gian sẽ không còn lâu nữa khi Ngài phải trả đền xác cho xác, thịt cho thịt. Ngài đã đẩy đứa trẻ của thế giới này vào bóng tối, Ngài đang giam giữ đứa con của thần linh, người đã ở trên mộ phần của cô ấy trước khi cô qua đời; còn người kia đã chết và không được có mộ phần. Đây là tội lỗi của Ngài, các Nữ thần Báo oán cùng các thần linh bóng tối trong Địa ngục sẽ nhanh chóng đem hình phạt khủng khiếp đến cho Ngài.
Ngài có muốn mua chuộc ta bây giờ không, Creon?
Không còn bao ngày nữa đâu, và ngôi nhà của Ngài sẽ đầy những người đàn ông và đàn bà khóc lóc, và những lời nguyền rủa sẽ ném vào Ngài từ xa, từ những thành phố đau buồn vì những người con trai không được chôn cất, bị để thối rữa trước những bức tường của thành Thebes.
Đây là những mũi tên của ta, Creon. Tất cả là dành cho Ngài đó.
[Nói với CẬU BÉ:]
Lại đây, cháu bé, đưa ta về nhà thôi. Cứ để ông ấy phí phạm cơn giận dữ của mình cho những người trẻ hơn. Có thể cuối cùng ông ấy cũng học được cách sử dụng cái lưỡi của kẻ thông thái với cái đầu tỉnh táo hơn.
[TEIRESIAS đi ra.]
CHỦ XƯỚNG:
Lão già ấy đã đi rồi, thưa Đức Vua, nhưng lời lẽ của lão vẫn quấy rầy chúng ta. Tôi cũng đã già, nhưng tôi không nhớ rằng Ngài đã bao giờ từng phạm sai lầm.
CREON:
Đúng vậy… Nó gây khó dễ cho ta. Ồ, thật khó để nhượng bộ! Nhưng sẽ còn tồi tệ hơn nếu mạo hiểm mọi thứ vì sự kiêu căng ngoan cố.
CHỦ XƯỚNG:
Thưa Creon, hãy nhận lấy lời khuyên.
CREON:
Ta sẽ phải làm gì đây?
CHỦ XƯỚNG:
Vây thì hãy nhanh phóng thích Antigone khỏi ngục đá và xây một mộ phần cho thi thể Polyneices đi.
CREON:
Ngươi muốn ta làm điều này?
CHỦ XƯỚNG:
Vâng, thưa Creon!
Và điều này cũng sẽ được thực hiện cùng lúc: Thánh thần sẽ nhanh chóng xóa bỏ hành động điên rồ của kẻ ngoan cố.
CREON:
Thật khó để chối bỏ lương tâm! Vậy ta sẽ làm nó. Ta sẽ không chiến đấu với định mệnh nữa.
CHỦ XƯỚNG:
Ngài phải tự mình làm, Ngài không thể để ai khác làm thay.
CREON:
Ta sẽ đi.
Hãy đem theo rìu và người hầu đi cùng ta đến ngôi mộ. Ta đã chôn cô ấy, ta sẽ giải thoát cho cô ấy.
Ôi nhanh lên!
Tâm trí ta đã gây ra phiền muộn. Luật pháp của thần linh rất hùng mạnh, và một con người phải phục tùng chúng tới tận ngày cuối đời.
[CREON đi ra.]
PAEN
CHỦ XƯỚNG:
Vị thần của nhiều cái tên [Khổ 1]
ĐỒNG CA:
Hỡi Iacchos
con trai
của Kadmeian Semele
Hỡi đứa con sinh ra từ Sấm sét!
Đấng Bảo Hộ của cõi phương Tây,
Bậc Nhiếp Chính
của đồng bằng Eleusis,
Hỡi Hoàng tử của những người tế thần thành Thebes
và Cánh Đồng Rồng Thiêng bên dòng Ismenos gợn sóng.
CHỦ XƯỚNG:
Vị thần của nhiều cái tên [Hồi khúc 1]
ĐỒNG CA:
ánh đuốc
lập loè trên những ngọn đồi chúng ta
các tiên nữ của Iacchos
khiêu vũ bên dòng suối Castalia
từ ngọn núi gần cây nho
vươn tới đây, vươn tới đây nào nhánh thường xuân
Evohe evohe! Tiếng đồng ca vang trên những nẻo đường thành Thebes.
CHỦ XƯỚNG:
Vị thần của nhiều cái tên [Khổ 2]
ĐỒNG CA:
Iacchos xứ Thebes
đứa trẻ thiên đàng
của Semele nàng dâu Thần Sấm Sét!
Bóng tối của dịch bệnh bao đang phủ lấy chúng tôi:
xin đến đây
với những gót chân từ ái
ồ đến đây từ Parnasos
bước xuống những con dốc dài
băng qua dòng nước rên xiết.
CHỦ XƯỚNG:
Ngọn lửa Io! Người chỉ huy của hợp ca tinh tú rộn ràng!
Hỡi giọng ca thuần khiết nhất đêm thâu!
Này người ơi, người con trai Thần thánh,
Hãy rọi soi ánh sáng tới chúng tôi!
ĐỒNG CA:
Hãy đi tới và sướng vui ca xướng,
Hãy diễu hành cùng đoán tế rượu thần
Và gào lớn Io Iacche!
Hỡi vị thần của những cái tên!
CẢNH CUỐI
[NGƯỜI TRUYỀN TIN đi vào.]
NGƯỜI TRUYỀN TIN:
Những người con của dòng dõi Kadmos, này các bạn, những người sống bên thành quách của Amphion, ta chẳng thể nói, trong bất kì điều kiện nào của sự sống con người, rằng, “Điều này là bất di bất dịch; điều này là hẳn nhiên tốt, điều kia là tuyệt đối xấu.” Số phận thăng hoa, số phận giáng xuống niềm hạnh phúc cũng như điều bất hạnh. Chẳng ai có thể nói trước số phận mình.
Hãy soi vào số phận của Creon:
Creon đã hạnh phúc một lần, như ta từng đong đếm: chiến thắng cuộc chiến tranh, trở thành kẻ thống trị duy nhất của lãnh địa này, người cha phúc hạnh của những đứa trẻ tuyệt vời. Và giờ đây, tất cả đã biến mất khỏi ông ta! Ai có thể nói rằng một người vẫn còn sống khi mọi những niềm vui trong đời sống của hắn đã lụi tàn? Hắn chỉ còn là một cái xác biết đi. Hãy ban cho hắn sự giàu có, hãy để hắn sống như một vị vua trong ngôi nhà vĩ đại của mình. Nếu niềm vui của hắn đã rời đi, tất cả những gì hắn có cũng chẳng nhiều hơn những bóng khói nhạt nhòa.
CHỦ XƯỚNG:
Lời người nói ám chỉ nỗi buồn. Có tin tức gì người cần đem đến cho chúng tôi?
NGƯỜI TRUYỀN TIN:
Họ đã chết. Những người sống cảm thấy tội lỗi vì cái chết của họ.
CHỦ XƯỚNG:
Ai tội lỗi? Ai chết? Hãy nói đi!
NGƯỜI TRUYỀN TIN:
Haimon.
Haimon đã chết; cái xứ sở này đã giết chết chàng, cái xứ sở của chàng.
CHỦ XUỐNG:
Bởi cha chàng? Hay bởi chính chàng?
NGƯỜI TRUYỀN TIN:
Chính chàng, chàng hóa điên vì cuộc sát hại mà cha mình đã gây ra.
CHỦ XƯỚNG:
Teiresias, Teiresias, thật rõ ràng làm sao tất cả những gì ông đã nhìn thấy!
NGƯỜI TRUYỀN TIN:
Đây là tin tức của tôi. Các bạn phải tự rút ra kết luận cho mình.
CHỦ XƯỚNG:
Nhưng nhìn xem: Eurydice, Hoàng hậu của chúng ta, bà có tình cờ nghe thấy chúng ta không?
[UERYDICE đi vào từ Cung điện.]
EURYDICE:
Ta có nghe thấy vài điều, thưa các bạn, khi ta đang mở cánh cổng của ngôi đền Pallas, vì hôm nay ta cần bà ấy giúp. Ta đã nghe thấy một giọng nói kể về những nỗi buồn đau mới. Và ta đã ngất lịm ngay tại đó, trong ngôi đền với những thị nữ vây quanh. Nhưng để ta nói lại lần nữa: dù đó là bất cứ điều gì, ta cũng có thể chịu đựng được. Nỗi buồn đau và ta chẳng còn là những người xa lạ.
NGƯỜI TRUYỀN TIN:
Thưa Quý Bà kính mến,
Tôi xin thuật lại chân phương cho bà những gì tôi đã thấy. Tôi sẽ chẳng cố gắng an ủi bà, có ích gì khi sự an ủi đến từ những điều không có thật? Sự thật luôn là điều tốt nhất.
Tôi đã đi cùng Creon đến cánh đồng nơi xác Polyneices đang nằm đó, không có bạn bè nào thương xót anh, cơ thể anh bị xé vụn bởi lũ chó. Chúng tôi đã ở đó để cầu nguyện Hecate và Pluto, cầu xin họ hãy rủ lòng thương xót. Chúng tôi đã tẩy trần cái xác bằng nước thánh, đem củi tươi để hỏa thiêu những gì còn lại. Trên cái bình tro cốt, chúng tôi chất một đống cao ngất bằng đất của xứ sở anh.
Khi chúng tôi hoàn thành, chúng tôi đã chạy thật nhanh đến căn hầm mà Antigone đang nằm trên chiếc ghế dài bằng đá của mình. Một người hầu đi trước, và khi anh còn đi chưa xa, anh nghe thấy một giọng u sầu trong buồng ngục, anh quay trở lại để tâu với Creon. Đến khi Nhà Vua tiến lại gần hơn, không khí tràn ngập tiếng khóc than, những tiếng chẳng thành lời. Ông khẩn khoản giục chúng tôi khẩn trương. “Ta có phải một nhà tiên tri không?” Ông ấy nói, mắt đầm lệ, “Ta buộc phải đi con đường này ư, con đường sầu thảm nhất vì những gì ta đã gây ra? Tiếng con trai ta đang gọi ta. Ôi nhanh lên, nhanh lên!Hãy nhìn qua kẽ hở đó và cho ta biết đó có phải là Haimon hay là sự lừa dối nào đó của thần linh!”
Chúng tôi tuân lệnh; và ở góc xa nhất của hang đá, chúng tôi nhìn thấy cô nằm đó: cô ấy đã kết một sợi dây thòng lọng từ tấm màn vải lanh mịn và treo cổ tự vẫn. Haimon nằm bên cạnh cô, vòng tay ôm eo cô, than thở với cô, tình yêu của anh ấy đã chết dưới lòng đất này, gào khóc rằng cha anh đã tước đoạt cô ấy khỏi anh.
Khi Creon nhìn thấy anh, nước mắt ông tuôn trào; và ông thốt lên: “Con đã làm gì thế này, con trai ta? Hãy nói với cha, con đang suy nghĩ điều gì mà khiến đôi mắt con xa lạ đến thế? Ôi con trai ta, con trai ta, ta đến để quỳ lạy con đây!” Nhưng Haimon nhổ vào mặt ông ấy. Anh chẳng nói một lời, rồi đột nhiên rút thanh kiếm ra và lao tới. Creon thu mình lại, lưỡi gươm bị trượt đi; và trong cơn tuyệt vọng, anh xoay thanh kiếm nửa vòng, tự đâm vào hông mình rồi ngã xuống. Và khi anh ấy chết, anh vẫn nằm thật sát bên cô và ôm chặt Antigone lần nữa. Nghẹn ngào, máu anh đỏ tươi tràn trên gò má trắng nõn của cô. Và giờ đây, anh nằm chết bên người yêu đã quá vãng của mình; cuối cùng, cô ấy đã là của anh, cô dâu của anh trong ngôi nhà của người chết.
[EURDICE đi vào Cung điện.]
CHỦ XƯỚNG:
Bà ấy đã bỏ chúng ta đi mà chẳng nói một lời. Điều này có thể là gì?
NGƯỜI TRUYỀN TIN:
Tôi cũng không rõ nữa; nhưng bà ấy biết điều gì là tốt nhất; bà ấy đã quá buồn đau vì những lời thở than của chúng dân. Và chắc chắn, bà đã đi vào phòng ngủ của mình và nhỏ lệ cho người con trai quá cố, cùng những người thị nữ của mình hát lời tiễn đưa sầu thảm.
CHỦ XƯỚNG:
Có lẽ là như vậy, nhưng tôi sợ nỗi im lặng thăm thẳm này.
[Ngưng lại.]
NGƯỜI TRUYỀN TIN:
Tôi sẽ vào trong xem bà ấy đang làm gì.
[NGƯỜI TRUYỀN TIN đi vào trong Cung điện.]
[CREON đi vào với những người hầu mang theo thi thể của HAIMON.]
CHỦ XƯỚNG:
Nhưng đây chính là Nhà Vua: ôi hãy nhìn ông ấy mang theo nỗi đau thương của mình trong đôi tay của mình.
CREON:
Chẳng có điều gì ngươi nói có thể chạm vào ta được nữa.
Trái tim mù lòa của ta đã mang ta từ bóng tối đến bóng tối cuối cùng. Này ngươi xem, đây người cha sát nhân và người con bị hại, và tất cả trí tuệ của một công dân là ta.
Haimon con trai ta, quá trẻ, quá trẻ để chết. Cha là kẻ ngu si, chẳng phải con; và con đã chết vì cha.
CHỦ XƯỚNG:
Đó là sự thật, nhưng quá muộn để Ngài hiểu ra điều đó.
CREON:
Sự thật này thật đắng cay để chấp nhận. Chắc hẳn một vị thần đã nghiền nát ta dưới sức nặng khủng khiếp nhất của thiên đàng, và khiến ta đâm đầu một cách man rợ để chà đạp thứ mà ta yêu quý nhất.
Những đớn đau mà con người phải nhận lấy để đi đến đớn đau!
[NGƯỜI TRUYỀN TIN đi vào từ Cung điện.]
NGƯỜI TRUYỀN TIN:
Gánh nặng mà Ngài mang trên tay mình thật nặng nề, nhưng nó chẳng là gì với những gì Ngài sắp nhìn thấy trong ngôi nhà của mình.
CREON:
Còn gánh nặng nào khủng khiếp hơn mà ta phải chịu đựng ở đó?
NGƯỜI TRUYỀN TIN:
Hoàng hậu đã chết.
CREON:
Hỡi ôi cổng thành của chết chóc, thế giới chẳng có sự lắng nghe, chẳng có nỗi xót thương nào dành cho ta ư nữa? Và người, Ác thần hỡi, ta đã chết, và lời người là cái chết quy hồi. Có phải thế không, hả cậu bé? Có phải đúng thế không? Vợ của ta đã chết? Có phải cái chết lại đẻ ra cái chết?
NGƯỜI TRUYỀN TIN:
Ngài có thể tự mình nhìn thấy.
[Hai cánh cửa mở ra và thi thể của EURDICE được phơi bày trong đó.]
CREON:
Hỡi ôi, nỗi xót xa!
Đúng rồi, đúng cả rồi, nhiều hơn những gì ta có thể chịu đựng!
Ôi vợ tôi, ôi con trai tôi!
NGƯỜI TRUYỀN TIN:
Bà đã đứng trước bàn thờ, và trái tim bà đón lấy lưỡi dao mà chính đôi tay bà đã đâm tới. Và một tiếng gào lớn vỡ ra từ đôi môi của bà dành cho Megareus đã chết, cho Haimon đã chết. Và hơi thở cuối cùng của bà là lời nguyền rủa dành cho cha của chúng, kẻ sát hại những đứa con của bà. Rồi bà ngã xuống, và bóng tối tràn vào đôi mi khép chặt của bà.
CREON:
Ôi Thánh thần ơi, con ngã bệnh vì nỗi kinh sợ này. Không có thanh kiếm nào ở đây ư? Không có một nhát chém nào dành cho con ư?
NGƯỜI TRUYỀN TIN:
Lời nguyền của bà ấy dành cho Ngài và cho cái chết của cả hai.
CREON:
Điều đó đúng, và nó nên như thế. Chỉ mình tôi có tội. Tôi biết điều đó, và tôi xin nói ra điều đó. Hãy dẫn tôi vào, nhanh lên các bạn! Tôi đã chẳng còn cuộc sống cũng chẳng còn gì để sở hữu nữa. Hãy dẫn tôi vào đi!
CHỦ XƯỚNG:
Ngài đã đúng, có thể đã đúng trong rất nhiều cái sai. Con đường ngắn nhất là tốt nhất trong một thế giới khổ đau.
CREON:
Hãy để nó đến đi, hãy để cái chết đến thật nhanh, và hãy nhân từ với tôi. Tôi sẽ chẳng bao giờ nhìn thấy mặt trời lần nữa.
CHỦ XƯỚNG:
Tất cả những gì phải đến sẽ đến vào thời điểm của nó; nhưng trong lúc đó, chúng ta còn nhiều việc phải làm. Hãy cứ để tương lai lo cho chính nó.
CREON:
Toàn bộ trái tim tôi đã dành cho lời cầu nguyện đó!
CHỦ XƯỚNG:
Vậy thì đừng cầu nguyện nữa: trời cao đã an bài.
CREON:
Hãy dẫn tôi đi! Tôi đã hấp tấp và dại dột. Tôi đã giết con trai và vợ tôi. Tôi tìm kiếm sự vui sướng; và sự vui sướng của tôi nằm chết ở đây. Bất cứ thứ gì bàn tay tôi chạm đến đều hóa thành hư vô. Định mệnh đã khiến tất cả niềm kiêu hãnh của tôi trở thành cát bụi.
[Khi CREON được dẫn vào trong nhà, vị CHỦ XƯỚNG tiến lên và trực tiếp nói với khán giả.]
CHỦ XƯỚNG:
Chẳng có hạnh phúc ở nơi không có trí tuệ, không có trí tuệ nhưng lại phục tùng thần linh. Lời đại ngôn luôn bị trừng phạt. Và người đàn ông già kiêu hãnh đang học cách để trở nên khôn ngoan.
Nhận xét
Đăng nhận xét