VỀ CÁI CHẾT, KHÔNG NGOA

— thơ Wislawa Szymborska

Nó chẳng biết đùa,

chẳng tìm thấy một vì sao, hay kiến tạo một cây cầu.

Nó chẳng biết gì về thuê dệt, đào mỏ, làm nông,

đóng thuyền, hay làm bánh. 

Trong kế hoạch của chúng ta cho ngày mai

nó nắm giữ từ ngữ cuối cùng

luôn nằm sát bên dấu chấm. 

Nó thậm chí còn chẳng hoàn tất được gì

vốn thuộc về công việc của nó:

đào một ngôi mộ,

đóng một quan tài,

và dọn dẹp sau đó. 

Bấn lên với giết chóc

cứ lóng nga lóng ngóng

chẳng kỹ năng hay hệ thống

làm như ai trong chúng ta cũng là nạn nhân đầu của nó. 

Ồ, nó cũng không phải không có chiến thắng 

nhưng hãy nhìn vào những thất bại liên miên kìa,

lại những cú đánh hụt,

lại những lần cố gắng!

Nhiều khi nó còn chẳng đủ sức

đập chết một con ruồi đang bay

và phần nhiều sâu bọ

còn bò nhanh hơn nó.

Những rễ củ, vỏ kén,

xúc tu, vây cánh, quản bào,

những bộ cánh ngày cưới, và bộ lông mùa đông

bỏ xa nó lại đằng sau 

với kiểu làm việc nửa vời ấy.

Ác tâm cũng chẳng giúp được gì

và ngay cả chúng ta có cho nó mượn một bàn tay của chiến tranh

và những cuộc đảo chính

cũng chẳng nhằm nhò chi.

Những quả tim đập trong bọc trứng.

Những xương cốt của trẻ thơ vươn dài.

Những hạt mầm cần mẫn nhú ra đôi lá đầu tiên

và thi thoảng cả những cây cao ngã xuống.

Bất cứ ai quả quyết rằng đó là quyền năng tuyệt đối 

thì chính bản thân anh ta lại đang chứng minh

rằng nó chẳng phải vậy. 

Chẳng có cuộc sống nào

không thể là bất diệt

nếu nó chỉ dành cho duy nhất một khoảnh khắc. 

Cái chết

luôn luôn đến vào giây phút quá muộn màng. 

Vô ích, nó giật mạnh nắm đấm

của cánh cửa vô hình. 

Mãi cho đến khi bạn đến

nó chẳng tài nào mở được.  

— Phapxa Chan dịch từ bản dịch tiếng Anh của S. Baranczak & C. Cavanagh

On Death, without Exaggeration

It can’t take a joke,

find a star, make a bridge.

It knows nothing about weaving, mining, farming,

building ships, or baking cakes.

In our planning for tomorrow,

it has the final word,

which is always beside the point.

It can’t even get the things done

that are part of its trade:

dig a grave,

make a coffin,

clean up after itself.

Preoccupied with killing,

it does the job awkwardly,

without system or skill.

As though each of us were its first kill.

Oh, it has its triumphs,

but look at its countless defeats,

missed blows,

and repeat attempts!

Sometimes it isn’t strong enough

to swat a fly from the air.

Many are the caterpillars

that have outcrawled it.

All those bulbs, pods,

tentacles, fins, tracheae,

nuptial plumage, and winter fur

show that it has fallen behind

with its halfhearted work.

Ill will won’t help

and even our lending a hand with wars and coups d’etat

is so far not enough.

Hearts beat inside eggs.

Babies’ skeletons grow.

Seeds, hard at work, sprout their first tiny pair of leaves

and sometimes even tall trees fall away.

Whoever claims that it’s omnipotent

is himself living proof

that it’s not.

There’s no life

that couldn’t be immortal

if only for a moment.

Death

always arrives by that very moment too late.

In vain it tugs at the knob

of the invisible door.

As far as you’ve come

can’t be undone.

Đọc thêm

Dance, tranh của Henri Matisse