THỰC HÀNH THƠ CỦA TÔI (1) — MỘT MÌNH TRƯỚC GƯƠNG

Thơ, với tôi, là một cuộc hò hẹn riêng tư với sự sống. Là sờ chạm vào cái kiến trúc nguyên sơ luôn ở đó. Trần trụi, tự nhiên và tuyệt đối riêng tư. 

Thực hành thơ là thực hành sờ chạm vào cái kiến trúc riêng tư mà vũ trụ kiến tạo nơi mình, cho mình. Tại sao lại là riêng tư? Vì chỉ ở trong không gian riêng tư, ta mới được cởi bỏ và thôi để cho cái ý ta, ý người chen ngang làm méo mó cái mà vốn nó được quyền tuôn chảy tự nhiên. Thực hành thơ là thực hành cởi bỏ, cởi bỏ mọi nỗi sợ cái bên ngoài, cởi bỏ những cái chen ngang, để chạm vào cái kiến trúc nguyên sơ luôn ở đó, sinh sôi phát triển theo cách của riêng mình. 

Mọi thứ đều có kiến trúc, và mọi kiến trúc đều mang vẻ đẹp của riêng mình. Thơ chắc chắn cũng phải có kiến trúc. Nhưng thay vì là sự tạo tác, theo tôi, nó là một thực hành rũ bỏ. Rũ bỏ những thứ chen ngang vào kiến trúc thật sự của nó. Cả bài thơ và mọi chữ nghĩa trong nó là một hành trình rũ bỏ, để đến khi âm thanh cuối cùng kết thúc, hay bắt đầu ngay từ những tiếng đầu tiên cất lên, ta đã xúc động vì, đâu đó quanh đây thôi, gần lắm rồi, có cái gì đó mà tất cả chúng ta đều chung cảm. Con người cần được tắm gội, cần được trút bỏ, cần được cảm giác một thứ tuyệt đối tự nhiên mà mình cảm thấy thoải mái nhất. 

Nhà thơ cần phải có được sự thoải mái đó. Thoải mái với tất cả những gì là mình. Nếu không, thì hãy xót thương tất cả những gì là mình. Hãy như thế và tất cả mọi người sẽ đều cảm được như thế khi đọc và nghe cô. Nếu không thoải mái, hãy xót thương; khi đủ xót thương, sẽ tìm thấy thoải mái. Hãy bước vào căn phòng của riêng mình, trút bỏ tất cả, nhìn ngắm cái kiến trúc thịt da và cảm xúc mà vũ trụ kiến tạo nơi mình, cô đang thực hành thơ. Hãy cảm giác cái gánh nặng lớn lao, hãy ngã quỵ, đến khi buộc phải trút vào thinh lặng, buộc phải thầm thì và nghe thấy tiếng thầm thì. Tiếng thầm thì đó là thơ, chỉ có thể là thơ. Nó vượt ra ngoài ý chí, là lời nhưng chẳng thể là văn, bởi nó chẳng đại diện cho cái gì cả. Nó là chính cái đó, nó tróc trầy từ chính cái nó là. Những vụn vỡ rơi ra cho ta có cơ may nhìn thấy cái mà ta thật sự là. Nó hẳn khác với những gì mà ta nghĩ. Không có sự nghĩ ở đây, chỉ có sự vụn vỡ để khai mở cho mạch nguồn tuôn chảy, cho một kiến trúc thật thà cần được chạm vào.

Đó là thứ kiến trúc phi kiến trúc. Đó là thứ kiến trúc siêu kiến trúc. Kiến trúc riêng tư. Nhưng nó chắc chắn là kiến trúc. Nó cấu thành và chống đỡ toàn bộ cuộc đời ta. Nhưng nó không phải kiến trúc chết, nó là kiến trúc sống. Tiếp cận với kiến trúc sống là một thực hành đầy lạ lẫm. Và tôi thực hành nó với thơ. 

Hãy viết, viết và viết. Tôi không viết để viết một bài thơ. Tôi viết để bài thơ được tìm thấy. Nó ở đâu đó, tôi thật sự cần tìm nó, tôi phải rũ bỏ, phải trần trụi, phải thật thà. Tôi sẽ phản bội thơ ca khi toan tính tạo tác. Tôi chỉ có thể lùi lại, lùi lại để bài thơ tiến tới gần tôi, chiếm lấy tôi trong một cuộc hẹn hò tuyệt đối riêng tư.

Riêng tư không phải là bạn không được tham dự vào. Tôi đang khuyến khích bạn tham gia vào cuộc hẹn riêng tư của chính bạn đó. Và khi bạn đọc thơ tôi, bạn sẽ thích thú cái niềm thích thú được riêng tư, được trần trụi. Và bạn sẽ thích thú làm thế với chính mình. Và bạn sẽ thực hành thơ. Cởi bỏ hết tất cả cho đến khi cảm thấy xích gần lại một cái gì đó rất quen, rất lạ. 

Một bài thơ luôn rất quen, rất lạ, chẳng phải vậy sao? Một bài thơ hay, với tôi, là khi nó đem lại cái cảm giác cực quen cực lạ cùng một khoảnh khắc. Cực riêng và cực chung. Nó không toan diễn tả điều gì mà lại xoáy thẳng vào cái lồng ngực đang chứa con tim không còn ổn nhịp. Vì sao bạn bị kích động như thế với thơ? Bởi vì thơ khiến bạn khát khao trần trụi, khát khao tắm gội, khát khao chạy nhảy. Nó cho bạn cảm giác về một thứ siêu kiến trúc: kiến trúc phi kiến trúc, không bị hạn cuộc vào nguyên lí nào cả mà bạn biết nó nằm ở đó, bên kia rào cản văn hóa và ranh giới nhận thức, nhưng lại rất gần với bản năng cảm thụ. 

Vậy hãy viết, viết, viết. Hãy xót thương bạn và biết ơn sự viết nếu bạn muốn thực hành thơ.  Hãy nhớ một điều: bạn chấp nhận và bạn được chấp nhận. Mọi chữ bạn viết ra đều đẹp, tôi chẳng có quyền gì mà đánh giá nó cả, nó là sự cứu rỗi của bạn mà, sự cứu rỗi là đẹp. Bạn cần phải tuôn ra như thế, bạn cần phải cởi ra như thế, bạn mới thở được, bạn mới sống được. Và khi bạn làm tất cả để bạn được thở, được sống, đó là chẳng phải điều đẹp đẽ mà bạn đang làm cho tất cả ư? Tôi cũng cần được thở, tôi cũng cần được sống. Hãy cho tôi hay rằng bạn đã cởi như thế, bạn đã bỏ như thế, và bạn đã sống như thế. Tôi sẽ hạnh phúc được nghe như thế.

Sự khác biệt của thơ là như thế. Là cái kiến trúc do sự cởi bỏ mà thấy được, là con đường dẫn vào trong.

Hãy viết, hãy yêu thương những gì tuôn ra từ bạn. Nếu chưa thể tuôn thì thấm ra, rỉ ra cũng được. Hãy trân trọng, xót thương tất cả những cái ấy. Cái tứ, cái điệu, cái văn phong thi thái sẽ đến khi bạn thoải mái. Thi pháp là của riêng bạn. Ở đây chúng ta trân trọng nhau là cho nhau toàn bộ cái tự do ấy. Phải có sự trân trọng tự do, thì cái hay, cái đẹp, cái phong phú mới có cơ may phát triển. Và trước khi hướng ra ngoài yêu cầu ai cho ta tự do, hãy dũng cảm tìm thấy tự do theo cách của riêng mình.